Η συνεχής αύξηση των καισαρικών τομών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της σύγχρονης μαιευτικής φροντίδας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023, το 62,2% των γεννήσεων στη χώρα πραγματοποιήθηκε με καισαρική τομή, ποσοστό που κατατάσσει την Ελλάδα στην πρώτη θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ποσοστό αυτό παρουσιάζει περαιτέρω αύξηση σε σχέση με το 2019, όταν ανερχόταν στο 57,8%, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι μέχρι σήμερα προσπάθειες περιορισμού των μη ιατρικώς ενδεδειγμένων καισαρικών δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Η αύξηση της ηλικίας τεκνοποίησης, η ευρύτερη χρήση μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και η συχνότερη εμφάνιση κυήσεων υψηλού κινδύνου αποτελούν παράγοντες που συμβάλλουν εν μέρει στην αύξηση των καισαρικών τομών. Ωστόσο, η διεθνής βιβλιογραφία επισημαίνει ότι οι παράγοντες αυτοί δεν επαρκούν για να εξηγήσουν τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά που παρατηρούνται στην Ελλάδα.
Ωστόσο, η διεθνής βιβλιογραφία επισημαίνει ότι οι παράγοντες αυτοί δεν επαρκούν για να εξηγήσουν τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά που παρατηρούνται στην Ελλάδα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η καισαρική τομή αποτελεί σωτήρια παρέμβαση όταν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη. Παράλληλα, όμως, αναφέρει ότι σε επίπεδο πληθυσμού η αύξηση του ποσοστού καισαρικών πέρα από περίπου 15% δεν συνοδεύεται από περαιτέρω μείωση της μητρικής ή νεογνικής θνησιμότητας. Αντίθετα, η αλόγιστη χρήση της επέμβασης ενδέχεται να αυξήσει τη νοσηρότητα χωρίς αντίστοιχο όφελος για τη μητέρα ή το νεογνό.
Οι επιπτώσεις των μη αναγκαίων καισαρικών τομών αφορούν τόσο τη βραχυπρόθεσμη όσο και τη μακροπρόθεσμη υγεία της γυναίκας. Ως μείζονα χειρουργική επέμβαση, η καισαρική σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας, λοίμωξης, θρομβοεμβολικών επεισοδίων, μετεγχειρητικού πόνου και παρατεταμένης ανάρρωσης. Επιπλέον, μπορεί να επηρεάσει τις επόμενες κυήσεις αυξάνοντας τον κίνδυνο παθολογικής πρόσφυσης του πλακούντα, προδρομικού πλακούντα και ρήξης μήτρας.
Σε επίπεδο νεογνού, η καισαρική τομή χωρίς σαφή μαιευτική ένδειξη έχει συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα αναπνευστικών δυσκολιών, εισαγωγής σε μονάδα νεογνών και καθυστέρησης της πρώιμης δερματικής επαφής μητέρας–βρέφους. Παράλληλα, η διεθνής βιβλιογραφία εξετάζει πιθανές επιδράσεις στην εγκατάσταση του μικροβιώματος του νεογνού και στην έναρξη και διατήρηση του μητρικού θηλασμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι η πρώτη καισαρική τομή αποτελεί ισχυρό παράγοντα πρόβλεψης επόμενων καισαρικών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα έναν ανατροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο καισαρικών τομών. Μελέτες έχουν δείξει ότι το ιστορικό προηγούμενης καισαρικής αποτελεί τον σημαντικότερο προγνωστικό παράγοντα για επανάληψη της επέμβασης στις επόμενες γεννήσεις.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί πολυπαραγοντική προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει την εφαρμογή τεκμηριωμένων μαιευτικών πρακτικών, την ενίσχυση της μαιοκεντρικής φροντίδας, τη συστηματική χρήση της ταξινόμησης Robson για την παρακολούθηση των καισαρικών τομών, καθώς και την ουσιαστική ενημέρωση των γυναικών σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους κάθε επιλογής τοκετού. Η προώθηση του φυσιολογικού τοκετού, όταν δεν υπάρχουν αντενδείξεις, αποτελεί βασική στρατηγική για τη βελτίωση της ποιότητας της περιγεννητικής φροντίδας στην Ελλάδα.
